artykuł hasłowy: 1. za

Jednostki:
(1) I.1.a. I. Łącząc się z acc. rzeczownika lub zaimka: 1. wyraża stosunki przestrzenne, wskazując: a. miejsce, na które skierowana jest akcja:
(2) ~ 'z tyłu, a tergo':
(3) ~b. miejsce, w którego pobliżu odbywa się akcja:
(4) ~c. odległość:
(5) ~d. kierunek akcji:
(6) ~
(7) ~~ użycia przenośne (najczęściej o odtrąceniu za siebie na znak pogardy):
(8) 2. wskazuje nazwę części ciała lub przedmiotu uchwyconego bądź trzymanego ręką:
(9) ~
(10) 3.a. 3. wyraża stosunki czasowe, wskazując: a. okres czasu, w którym czynność się odbywa 'przez, w przeciągu, per, in aliquo tempore':
(11) ~b. przeciąg trwania czynności: 'na, in (aliquod tempus)':
(12) ~c. okres czasu poprzedzający, po którego upływie czynność się odbywa 'po upływie, post (aliquod tempus)':
(13) ~d. umiejscownienie w czasie w stosunku do pewnego momentu poprzedzającego:
(14) ~e. okres czasu stanowiący podstawę płatności:
(15) ~f. w połączeniu z liczebnikiem porządkowym, po raz który dokonuje się czynność:
(16) 4. wskazuje przedmiot (treść) różnych czynności:
(17) ~ w różnych sytuacjach prawnosądowych:
(18) ~ przedmiotem działania prawnego ludzie:
(19) ~
(20) 5.a. 5. wskazuje adresata działań prawnych: a. (wziąć) za laskę 'odwołać się do sędziego co do sądzonej przezń uprzednio sprawy, ad iudicem qui causam cognovit appellare':
(21) ~b. 'przekazać (dłużnika) w ręce wierzyciela, (debitorem) creditori praedem dare':
(22) 6. wskazuje kogoś lub coś, dla czyjego dobra podejmowane są działania:
(23) ~ (podmiotem Chrystus):
(24) 7. wskazuje funkcję, charakter, rolę, cechę rzeczywistą lub przypisywaną komuś a. czemuś 'jako, w charakterze, loco alicuius (rei)':
(25) ~ 'lekceważyć, nie mieć szacunku, nie liczyć się z kimś, parvipendere, nihili facere':
(26) 8. wskazuje przybliżone podobieństwo pewnego stanu do innego '(tak) jakby, tamquam': za martwe 'jakby martwy, półżywy, quasi mortuus, semivivus':
(27) 9. wskazuje wartość czegoś:
(28) 10. wskazuje element zastępowany innym:
(29) ~ wskazuje osobę zastępowaną w akcji (przeważnie poręczenia i płatności) przez kogoś innego:
(30) ~ wskazuje przedmioty wymiany, kupna, odszkodowania, zapłaty (za pracę) itp.:
(31) ~
(32) ~ wskazuje cenę przedmiotów, nieruchomości, usług, podlegających wymianie:
(33) ~
(34) 11. (o zawieraniu małżeństwa): ić, pojć, ście, za mąż, za męża, za kogoś (o kobiecie, de femina) 'zawrzeć związek małżeński, nubere marito':
(35) ~ 'doprowadzić do zawarcia przez córkę (siostrę) związku małżeńskiego, zgadzać się na zawarcie przez córkę (siostrę) związku małżeńskiego, filiam (sororem) in matrimonio collocare':
(36) ~
(37) ~
(38) ~ 'namawiać do zawarcia związku małżeńskiego, ad nubendum hortari':
(39) 12. wskazuje przyczynę, powód:
(40) ~ 'bez przyczyny, bezpodstawnie, immerito':
(41) ~
(42) 13. wskazuje sposób:
(43) ~~a. 'w darze, za darmo, gratis, gratuito':
(44) ~b. 'łatwo, bez trudu, facile, sine labore':
(45) ~c. 'na próżno, bezskutecznie, frustra, in vanum':
(46) ~a. 'razem, jednocześnie, simul, una':
(47) ~b. 'jednakowo, unanimiter':
(48) 14. wskazuje cel działania:
(49) 15. osobliwości co do pozycji: przyimek powtórzony po wyrazie określanym:
(50) II.1.a. II. Łącząc się z instr. rzeczownika lub zaimka: 1. wyraża stosunki przestrzenne, wskazując miejsce akcji lub punkt odniesienia dla lokalizacji czegoś innego, znajdujące się: a. poza obrębem lub po drugiej stronie:
(51) ~b. w tyle lub po niewidocznej stronie:
(52) ~
(53) ~
(54) ~ przenośnie (o kimś, komu ktoś inny podlega albo się podporządkowuje):
(55) ~ 'zająć, (zajmować) miejsce przy stole jadalnym, jeść posiłek, ucztować, mensae assidere, cenare':
(56) 2. wskazuje istotę żywą, przedmiot ruchomy lub zjawisko wyznaczające kierunek ruchu, towarzyszące mu lub powodujące go:
(57) ~
(58) 3. wskazuje osobę, z którą się nawiązuje kontakt, łączność:
(59) 4.a. 4. wyraża stosunki czasowe, wskazując przeciąg czasu lub fakt: a. po upływie którego czynność się odbywa albo trwa:
(60) ~b. w którym czynność się odbywa albo trwa:
(61) 5. wskazuje kogoś lub coś, dla czyjego dobra podejmowane są działania:
(62) ~ 'mieć kogoś za sobą, po swojej stronie, aliquo fautore suo uti':
(63) 6. wskazuje przedmiot (treść) różnych czynności:
(64) ~ 'szkodzić, usiłować szkodzić, nocere, officere':
(65) ~ 'otrzymać w posagu jakichś majątek, bona quaedam dotis nomine accipere' (?):
(66) 7. wskazuje przyczynę, powód:
(67) 8. wskazuje podstawy, zasady czegoś 'na podstawie czegoś, zgodnie z czymś, stosownie do czegoś, iuxta, secundum aliquid ratione, respectu alicuius rei':
(68) 9. wskazuje czynność towarzyszącą innej czynności:
(69) 10. wskazuje sposób:
(70) 11. wskazuje przedmiot zapłaty (za pracę):
(71) 12. wskazuje przedmiot, znak czemuś towarzyszący:
(72) 13.a. 13. (o zawieraniu małżeństwa) a. wskazuje kobietę, której przy pójściu za mąż rodzina daje posag:
(73) ~b. wskazuje męża:
(74) 14. osobliwości co do pozycji: przyimek powtórzony po wyrazie określanym:
(75) III.a. III. Łącząc się z gen. rzeczownika lub przysłówkiem wyraża stosunki czasowe, wskazując przeciąg czasu lub fakt: a. w którym czynność się odbywa albo trwa:
(76) ~ 'wtedy, w danym czasie, tunc, illo tempore':
(77) ~ 'póki trwa dzień, za widoku, interdiu, luce':
(78) ~ 'w chwili popełnienia przestępstwa, natychmiast po popełnieniu przestępstwa, statim post crimen commissum':
(79) ~
(80) ~
(81) ~aa. 'następnego dnia, cras':
(82) ~bb. 'rano, mane':
(83) ~aa. 'póki się coś pamięta, pamiętając, dum aliquis meminit, memoria alicuis rei est':
(84) ~bb. 'mając jeszcze dobrą, nie uszkodzoną pamięć, bona memoria utens':
(85) ~ 'o świcie, wcześnie rano, prima luce':
(86) ~ 'póki ktoś jest zdrowy, mając zdrowe zmysły, aliquo bona valetudine menteque sana utente':
(87) ~ 'za życia, póki żyją, aliquo vivente':
(88) ~b. po którego upływie czynność się odbywa albo trwa:
(89) ~ 'od dawnych lat, ab antiquis temporibus':

Szczegóły:

Typ	Jednostka pochodzi ze Słownika staropolskiego
Rodzaj	nieciągła autosemantyczna
Numer	(35) ~
Jednostka nieciągła	dać, dajać, dawać, oddać (się), snębić, wydać, wydawać, zdać za mąż, za kogoś
Definicja	'doprowadzić do zawarcia przez córkę (siostrę) związku małżeńskiego, zgadzać się na zawarcie przez córkę (siostrę) związku małżeńskiego, filiam (sororem) in matrimonio collocare':
Semantyka	2.4.2.2. STAN CYWILNY. ŚLUB
Przykład w transliteracji	Jaco moy ocecz dal Hankø za møs 1397
Przykład w transkrypcji	Jako moj ociec dał Hankę za mąż 1397
Lokalizacja	Kościan nr 91, sim. 1417 ib. nr 636, 1422 ib. nr 960, etc.